Shrinkflacja – mniej w opakowaniu za tę samą cenę

Ile naprawdę dopłacasz

Gdy opakowanie się zmniejsza, a cena nie, każdy gram drożeje. Przykłady poniżej to rodzaje zmian, które UOKiK wymienił w komunikacie o postępowaniu. Policzyliśmy, o ile rośnie cena za kilogram, litr lub sztukę, jeśli cena opakowania zostaje ta sama.

Zauważ, że 10% mniej produktu to ponad 11% drożej za kilogram, a 20% mniej to już 25% drożej.

Co sprawdza UOKiK

1 września 2026 r. prezes UOKiK wszczął postępowanie wyjaśniające wobec czterech dużych producentów: Danone, Mondelez, Nestlé i Unilever. Urząd sprawdza, czy po zmniejszeniu ilości produktu wygląd, rozmiar lub szata graficzna opakowania nie dają konsumentom mylnego wrażenia, że nic się nie zmieniło. Postępowanie wyjaśniające nie oznacza jeszcze zarzutów – to etap zbierania informacji.

Podstawą jest ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Według niej wprowadzające w błąd może być także podawanie prawdziwych informacji w mylący sposób, w tym przez samo opakowanie. Ilość netto na etykiecie może więc być podana poprawnie, a praktyka i tak może zostać oceniona jako nieuczciwa – tak uważa UOKiK.

Co ma z tym wspólnego wyrok TSUE

UOKiK powołuje się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 30 kwietnia 2026 r. (sprawa C-301/25). Sprawa nie dotyczyła gramatury, tylko makaronu: włoski urząd ukarał Lidl Italia za sposób przedstawiania pochodzenia pszenicy. Trybunał orzekł, że to, iż etykieta żywności podlega unijnemu rozporządzeniu o informacji o żywności, nie wyklucza kary na podstawie przepisów o nieuczciwych praktykach handlowych. Na ten wyrok powołuje się UOKiK, oceniając opakowania po zmianie ilości.

Jak jest w innych krajach

We Francji od 1 lipca 2024 r. sklepy o powierzchni ponad 400 m² muszą przez dwa miesiące informować przy produkcie, że jego ilość spadła, a cena za kilogram lub sztukę wzrosła.

W Brazylii dostawca produktu od 2021 r. musi na przedniej części etykiety podać, że ilość się zmieniła – ile było, ile jest i o ile mniej, w gramach i w procentach. Informacja musi zostać na opakowaniu co najmniej sześć miesięcy.

W Polsce takiego obowiązku nie ma – zostaje cena jednostkowa i uważne czytanie etykiety.

Jak wyłapać shrinkflację

• Patrz na cenę jednostkową. Sklep musi pokazać ją przy towarze – na wywieszce, etykiecie półkowej lub opakowaniu. To jedyna cena, która pozwala porównać różne opakowania.
• Sprawdzaj ilość netto. Musi być podana na każdym opakowaniu żywności. Po zmianie gramatury opakowanie często wygląda prawie tak samo.
• Zwróć uwagę na kod kreskowy. Według zasad GS1, organizacji nadającej kody EAN, każda zmiana podanej ilości netto wymaga nowego kodu. Nowy kod przy tym samym wyglądzie bywa więc sygnałem zmiany.
• Zgłoś sprawę. Pomoc dostaniesz u miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów oraz pod infolinią konsumencką 801 440 220 lub 222 66 76 76.

Źródła

1. Mniej czekolady, a cena ta sama? Prezes UOKiK sprawdza praktyki przedsiębiorców — UOKiK, 2026. postępowanie wyjaśniające wobec Danone, Mondelez, Nestlé i Unilever (1 września 2026)
2. Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym — Internetowy System Aktów Prawnych (Sejm RP), 2023. art. 5: działanie wprowadzające w błąd, także przez opakowanie
3. Wyrok TSUE z 30 kwietnia 2026 r., C-301/25, Lidl Italia — Trybunał Sprawiedliwości UE, 2026. wprowadzająca w błąd etykieta żywności może być karana także na podstawie przepisów o nieuczciwych praktykach
4. Ustawa z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług — Internetowy System Aktów Prawnych (Sejm RP), 2023. art. 3 ust. 1 pkt 2: definicja ceny jednostkowej
5. Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 19 grudnia 2022 r. w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług — Internetowy System Aktów Prawnych (Sejm RP), 2022. § 3–4: cena jednostkowa przy towarze, za kilogram, litr lub sztukę
6. Regulation (EU) No 1169/2011 on the provision of food information to consumers — Dziennik Urzędowy UE, 2011. Art. 9 ust. 1 lit. e: ilość netto to obowiązkowa informacja
7. GTIN allocation rules – fact sheet — GS1 New Zealand, 2021. zasada 3: każda zmiana deklarowanej ilości netto wymaga nowego numeru GTIN (EAN)
8. Pratique de « shrinkflation » ou « réduflation » : les distributeurs doivent vous informer — Institut national de la consommation (Francja), 2024. rozporządzenie z 16 kwietnia 2024 r.: informacja w sklepie przez 2 miesiące
9. Portaria MJSP nº 392, de 29 de setembro de 2021 — LegisWeb (tekst aktu, Brazylia), 2021. art. 2–4: informacja o zmianie ilości na etykiecie przez co najmniej 6 miesięcy