Listeria – czym jest, jakie daje objawy i jak się chronić

Objawy listeriozy

• Postać łagodna – biegunka, gorączka, ból głowy i mięśni, kilka dni po zjedzeniu skażonego produktu.
• Postać inwazyjna – gorączka i bóle mięśni, a w ciężkich przypadkach sepsa lub zapalenie opon mózgowych. Zwykle pojawia się po 1–2 tygodniach, ale może nawet po 90 dniach. Według WHO umiera 20–30% chorych.

W 2024 r. w UE potwierdzono 3041 przypadków inwazyjnej listeriozy. Spośród zachorowań niezwiązanych z ogniskami 97% chorych trafiło do szpitala, a ok. 16% zmarło (EFSA i ECDC). W Polsce liczba zgłoszeń wzrosła z ponad 55 w 2010 r. do ponad 100 w 2017 r. (NIZP PZH).

Kto jest w grupie ryzyka

• Kobiety w ciąży – ryzyko zakażenia jest ok. 20 razy większe. Bakteria może przejść przez łożysko i doprowadzić do poronienia, martwego urodzenia lub przedwczesnego porodu.
• Osoby starsze.
• Osoby z obniżoną odpornością, np. po przeszczepach, w trakcie leczenia nowotworów lub leczone sterydami.

W jakich produktach występuje

Przede wszystkim w żywności gotowej do jedzenia, której się nie podgrzewa:

• wędliny, kiełbasy, pasztety i inne gotowe wyroby mięsne;
• sery miękkie oraz mleko niepasteryzowane i produkty z niego;
• ryby wędzone na zimno, np. łosoś;
• surowe warzywa, które mogą się zanieczyścić od gleby lub nawozu.

Jak się chronić

• Przestrzegaj terminu „należy spożyć do” – Listeria rośnie w lodówce, więc czas ma znaczenie (czym różni się od „najlepiej spożyć przed”).
• Przechowuj produkty w temperaturze podanej na opakowaniu.
• Oddzielaj surowe produkty od gotowych, myj ręce, deski i noże.
• Dokładnie gotuj i podgrzewaj potrawy, myj owoce i warzywa.
• W ciąży i przy obniżonej odporności unikaj produktów z mleka niepasteryzowanego, gotowych wędlin i ryb wędzonych na zimno.

Zobacz też: Salmonella – objawy i jajka.

Informacje mają charakter edukacyjny. Jeśli po zjedzeniu produktu z ostrzeżenia pojawią się objawy – zwłaszcza w ciąży – skontaktuj się z lekarzem.

Źródła

1. Listeriosis (fact sheet) — Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), 2018. objawy i okres wylęgania, śmiertelność postaci inwazyjnej 20–30%, ciąża ok. 20 razy większe ryzyko, rozwój w temperaturze lodówki, produkty wysokiego ryzyka
2. The European Union One Health 2024 Zoonoses Report (plain language summary) — EFSA i ECDC, 2025. UE 2024: salmonelloza 79 703 przypadki (2. miejsce), listerioza 3041 przypadków inwazyjnych; hospitalizacja 97,3%, zgony 15,6% (przypadki spoza ognisk)
3. Informacja o zachorowaniach na listeriozę — NIZP PZH – PIB, Epibaza, 2026. w Polsce ponad 55 zachorowań w 2010 r. i ponad 100 w 2017 r.; źródła: wieprzowina, drób, mleko niepasteryzowane, produkty gotowe do spożycia; strona bez daty, sprawdzona w październiku 2026
4. Jakich produktów unikać w czasie ciąży? — Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NIZP PZH – PIB), 2022. mleko niepasteryzowane i produkty z niego, kiełki, surowe i wędzone ryby
5. Ostrzeżenia publiczne dotyczące żywności — Główny Inspektorat Sanitarny, 2026